Home / Fochteloërveen / Actueel /
Leefgebied beschermde wintervogels ontmanteld

In de afgelopen 25 jaar wordt het beschermde Natura 2000 wintervogels steeds moeilijker gemaakt om veilige foerageer- en slaapplaatsen te vinden. Hoog tijd voor maatregelen!

Hoogvenen liggen vaak geÔsoleerd, in uitgestrekt landbouwgebied. Dat is een garantie voor rust en eten. Rust betekent veiligheid en dat is een belangrijke reden waarom duizenden ganzen en soms honderden zwanen aangetrokken worden door dit gebied. Ze zoeken eten op de akkers die grenzen aan het FochteloŽrveen. Slapen doen ze op de plassen in het hoogveen; tijdens winterkou wijken ze uit naar het Esmeer en twee zandgaten. Ook de Ďnieuwkomerí de kraanvogel waardeert deze rust. 

De afgelopen decennia is de geÔsoleerde ligging ernstig aangetast door de nieuwbouw Kloosterveen in Assen. Honderden hectares rust- en foerageergebied zijn verdwenen of ongeschikt geworden door de komst van huizen, bosaanplant en een golfbaan. Op de grens van het hoogveen en de akkers vormen versnippering door fietspaden, toenemende recreatie en luchtvaart reŽle bedreigingen. In Smilde slokken bomen en bloementeelt foerageergebied op.

Terwijl vaste foerageerplaatsen van ganzen en zwanen langzaam leeg lopen, wordt er niet gezocht naar compensatie, maar wordt de druk op de natuur opgevoerd. Het meest recente voorbeeld is de aanleg van een zonnepark op een slaapplaats.    

Kleine zwanen rustend op het ijs in het Compagnonsveld. Het kan wťl. Februari 2011

Belangrijke slaapplaatsen niet langer veilig
Ganzen en zwanen slapen op plassen in het FochteloŽrveen. Als die bevriezen, verhuizen de meeste ganzen naar het zandwingat in Veenhuizen en het Esmeer. Tijdens vorst blijven de ganzen in de buurt van de slaapplaats en vliegen dan geregeld naar de plas om te drinken. Het Esmeer verliest echter geleidelijk deze ecologische relatie, omdat het foerageergebied wordt volgebouwd met woningen.

Zeer waarschijnlijk is een deel van deze ganzen verhuisd naar het zandwingat in Veenhuizen. Dit zandgat ligt ten noordwesten net buiten het hoogveen. De meeste ganzen en zwanen van het FochteloŽrveen slapen hier tegenwoordig bij matige vorst. In de droge periodes van zomer en herfst 2018 Ė toen het water in het FochteloŽrveen schaars was Ė weken duizenden ganzen uit naar het zandwingat in Veenhuizen om te drinken en te badderen. De hele dag waren er drinkvluchten te zien.

Daar is abrupt een einde aan gekomen door de illegale bouw van een drijvend testpark met zonnepanelen op het zandwingat. Tot half januari wordt de plas nauwelijks meer gebruikt totdat het gaat vriezen. Eind januari zit er een kleine groep ganzen bij het zandgat, maar in de ruime omtrek worden ze dagelijks verjaagd waardoor het ook in de buurt van het zandgat onrustig is en de ganzen weer vertrekken.

Uitgestrekte akkers en toendrarietganzen verdwenen door nieuwbouw Assen
Activiteiten die schadelijk zijn voor beschermde vogelsoorten moeten worden getoetst volgens de wet. Vaak worden belangrijke ecologische relaties vergeten. Natuurtoetsen zijn vaak onvolledig en als een natuurtoets de opdrachtgever niet uitkomt, wordt opnieuw getoetst totdat de opdrachtgever groen licht krijgt, zo is te vaak de ervaring.  

  
Toendrarietganzen in 1982-1987 en 2018/2019

Het kaartje links toont de belangrijke foerageerplaatsen tussen 1982-1987 die grenzen aan het hoogveen; het kaartje rechts de situatie 35 jaar later.

De geÔsoleerde ligging aan deze kant van het FochteloŽrveen is aangetast omdat Assen steeds verder opschuift richting het hoogveen. De slaapplaats Esmeer verliest geleidelijk zijn belangrijke functie als drink- en slaapplaats in koude winters omdat het foerageergebied verdwijnt. Een betonnen fietspad van de Norgervaart bij Assen tot de Meesterswijk in Bovensmilde snijdt vervolgens door het grootste foerageergebied dat grenst aan het hoogveen.

Hierdoor zijn belangrijke akkers tussen het Esmeer en Assen in de winter 2018/19 vaak leeg en datzelfde geldt voor de akkers tussen de Van Lierswijk en de Meesterswijk in Bovensmilde. Hier neemt de verstoring ook toe en is alleen maar ingeleverd in de afgelopen decennia. Wandelaars met loslopende honden, verjagen, en werkzaamheden op de percelen met bomen en bloementeelt in de winter zorgen voor onrust naast de 'normale' werkzaamheden die er zijn. Keer op keer zijn de ganzen in dit plaatje letterlijk opzij geschoven.

In de winter 2018/19 waren opmerkelijk veel foerageergebieden rond het FochteloŽrveen half december Ė half januari vrijwel leeg als gevolg van geregeld verjagen, jacht en carbid schieten en vuurwerk. Ook daarna werden in januari belangrijke foerageergebieden stelselmatig leeg gejaagd. Hoezo instandhoudingsdoelstellingen?      

Toendrarietganzen op de akkers bij het FochteloŽrveen. Februari 2011  

Afname zwanen FochteloŽrveen
Familiegroepjes knobbelzwanen gebruiken vaste plekken om te eten. In de winter worden ze vergezeld door wilde- en kleine zwanen en zolang verstoring uitblijft, groeit het aantal. Er zijn jaren dat hier honderden zwanen pleisteren; in maart 2011 was er zelfs een uitschieter met 1.200 wilde- en kleine zwanen. Juist dan is het belangrijk dat er uitwijkmogelijkheden bestaan.

Zwanen op de pleisterplaats FochteloŽrveen hebben een voorkeur voor gebieden met brede sloten, wijken of een riviertje dat door het grasland of de akkers loopt. Zwanen zaten 20-25 jaar geleden vaak op 0,5 - 4 km afstand van de slaapplaats (o.a. Vloeivelden en Esmeer). Groepen zaten aan de Meesterswijk in Bovensmilde, de Grietmans- en de Jonkerswijk in Smilde, de polder Ravenswoud/Menneweg en in Fochteloo en Haule. Op deze plekken was geschikt foerageergebied, ondiepe plassen om te slapen in het veen en diep water tijdens vorstperiode om te drinken en slapen in het Esmeer en de zandgaten in Smilde en Veenhuizen.

De foerageerplaatsen in Bovensmilde en Ravenswoud zijn geleidelijk opgeschoven naar Smilde en Appelscha, vooral door verstoring. De aanleg van een fietspad door een pleisterplaats en vervolgens meer betreding op de akkers, wandelaars met honden, en verjagen is de reden dat de vogels in Smilde en bij de Menneweg zijn vertrokken.

Na verjagen zaten de zwanen aan de Witte Wijk, daarna vlogen ze naar de Tilgrupsweg in Appelscha op 7 km afstand. Dit is de grens van de invloedsfeer van het FochteloŽrveen, maar ook hier werden ze verjaagd. Hetzelfde is aan de gang met de zwanen in de Haulerpolder die tot  Donkerbroek foerageren op 6,5 km afstand. Ook deze zwanen verdwijnen geleidelijk uit de invloedsfeer van het FochteloŽrveen.    

Zolang ze met rust gelaten worden, zitten er zwanen aan de eerste wijk in Appelscha. Deze groep komt van de Nieuwe Vaart in Appelscha. Januari 2019

Zwanen update winter 2018/19
In 2018/19 zijn er een paar foerageerplaatsen bezet tussen Appelscha en Ravenswoud en de grootste groep zit in Haule. De foerageerplaats in  Haule is zeer uitgestrekt en vrij rustig. Als de groep zwanen uiteen valt, is dat vaak door verstoring en vliegen de meeste richting Donkerbroek.

De trend van de wilde- en kleine zwanen in het FochteloŽrveen is negatief, omdat veel uitwijkmogelijkheden nabij het veen zijn ontmanteld door nieuwbouw, bloemen- en bomenteelt, versnippering, recreatiedruk of verjagen. De groep zwanen in Haule slaapt in de Haulerpolder, het zandwingat in Veenhuizen en op de plassen in het FochteloŽrveen aan de Helomaweg in Fochteloo.

Het zandwingat in de Haulerpolder is een belangrijke slaapplaats in periodes met vorst, zo ook in de winter 2018/19. Er zijn plannen op dit zandwingat voor een drijvend zonnepark. Waarschijnlijk zal hierdoor de binding van de zwanen met het FochteloŽrveen worden verbroken.  

Schematische weergave foerageer- en slaapplaatsen en verplaatsingen zwanen in 2018/19  

Niet langer wachten met het aanwijzen van beschermd rust- en foerageergebied
Vooral akkers die grenzen aan het FochteloŽrveen tot ca. een 1 kilometer afstand zijn heel belangrijk voor ganzen, zwanen en kraanvogels, maar ook de slaap- drink- en rustplaatsen! De meeste akkers liggen bij Assen, Smilde, Ravenswoud en Veenhuizen. Het verdwijnen van steeds meer akkerland telt hier dubbel, want in Fochteloo en Oosterwolde neemt het aandeel grasland toe en gaat het vooral om kolganzen. Door beschermde (primaire) rustgebieden aan te wijzen voor de beschermde Natura 2000 soorten geven we de wintervogels een kans. Provincie en gemeenten kunnen meer doen om de rust op de belangrijke akkers te waarborgen.

Veldgegevens van de afgelopen 25 jaar zijn gebruikt om primaire foerageergebieden in te tekenen. In aanvulling hierop is het van belang om in Haule foerageergebied aan te wijzen voor zwanen. Ook op de rust- en slaapplaats verdienen de wilde- en kleine zwanen rust in de Smildergervenen en het Compagnonsveld in het FochteloŽrveen.  


Primair foerageergebied van ganzen, zwanen en kraanvogels FochteloŽrveen 2020-2030


delen






contact
tags
Bureau De Kraanvogel
FochteloŽrveen 10
8428 RR Fochteloo
0516-588589
Het Waait
Twelloseweg 10a
7439 AS Steenenkamer
0570-618989