Home / Fochteloërveen / Actueel /
Stijgende lijn winterzwanen vasthouden!

Het is genieten als een vlucht wilde- of kleine zwanen overvliegt. Hoor je het trompetterende geluid, dan weet je dat het winter is. Wat mooi is het dan ook dat we het de afgelopen weken weer mťťr horen dan een aantal jaren het geval is geweest! Nu is het de kunst de stijgende lijn vast te houden. 

Beschermde zwanen onder druk
Wilde- en kleine zwaan staan onder druk in het wetland FochteloŽrveen en kleine zwanen ook internationaal. Zwanen eten oogstresten en gras en slapen op plassen in het hoogveen. In de afgelopen jaren hebben zwanen de foerageerplaats in de polder Ravenswoud en de Menneweg verlaten. Op de nieuwe foerageerplaatsen werden ze verjaagd. Vooral verjagen, maar ook verstoring door recreatie, verlies aan foerageergebied, houtkap en versnippering zijn de veroorzakers van de negatieve trend van beschermde zwanen.  

In de winter 2016/17 is er een ander, positiever beeld. In januari, begin februari is er even rust op de akkers in Fochteloo en worden de zwanen op de Tachtig Bunder veelal met rust gelaten. Het effect was meteen zichtbaar! Het aantal neemt toe en de zwanen zitten tot vlak bij de weg. Een zichtbaar bewijs dat het mogelijk is om de negatieve trend van de afgelopen jaren weer om te buigen!    


Foeragerende en rustende wilde zwanen in de randzone van het FochteloŽrveen, plekken die belangrijk zijn voor winterzwanen, ook als er ijs ligt (zonering is in de winter cruciaal)    




Wilde (boven) en kleine zwanen (onder) begroeten elkaar op de foerageerplaats Ravenswoud, 2011

Zwaan kleef aan  
Zwanen trekken zwanen aan en zo ontstaat een groep. Naast knobbelzwanen gaat het in het wetland FochteloŽrveen om wilde- en kleine zwanen. Een groep zwanen is honkvast en goed te volgen. Dat wordt anders bij verstoring. Dan:


  1. wordt een groep onrustig
  2. gaat verder van de weg af zitten
  3. loopt bij passage van publiek of verkeer van de weg af
  4. begint met de nek te knikken
  5. vertrekt een deel, na enkele verstoringen
  6. vertrekt de hele groep, bij geregelde verstoring of verjagen
Na het verlaten van een vaste rust- en foerageerplaats in de polder Ravenswoud, zijn er nieuwe foerageerplaatsen ontstaan, maar daar worden de zwanen geregeld verjaagd. Voor kleine zwaan is de onrust op de foerageerplaatsen rond het FochteloŽrveen een belangrijke reden dat er minder zijn, en in de nabije omgeving zie je hetzelfde fenomeen. Kleine zwanen zijn de eersten die vertrekken door verjagen en verstoring, maar als het rustig is, groeit de groep aan.

Voorheen bleven zwanen lang plakken, door aanhoudende kou, maar ook omdat ze met rust werden gelaten. In maart 2011 werd de piek van de afgelopen 25 jaar bereikt met meer dan duizend winterzwanen; 335 kleine zwanen en 865 wilde zwanen. Dit is een uitzondering; toch zijn enkele honderden zwanen per winter zeker mogelijk, met uitzondering van zeer zachte winters.

Tachtig Bunder en rust
Het winterweer in de loop van januari 2017 en de rust op de Tachtig Bunder zorgen direct voor een opleving van het aantal wilde- en kleine zwanen. Helaas trekken zwanen niet alleen elkaar aan, maar ook voorbijgangers en fotografen.

Op 1 februari wordt hier het seizoensmaximum geteld, maar dezelfde dag verdwijnt een deel van zwanen, door voortdurende verstoring van bewonderaars. De dagen erna sluiten zich nieuwe groepjes kleine zwanen aan, echter andere families, gezien de gezinssamenstelling met juvenielen. In februari volgt een tweede  korte periode met winterweer. Wat zal het aantal winterzwanen doen?  


Trend wilde zwaan in de afgelopen zes winters in het wetland FochteloŽrveen

Vooral in foerageergebied veel verstoring
Verjagen op de belangrijke foerageerplaatsen van zwanen en ganzen is afgelopen winter gemeld en gezien. Het gaat vooral om bewust verjagen van zwanen op grasland. De jacht op zomerganzen zorgt ook voor onrust bij winterganzen en zwanen. Nieuw is het verjagen met laserlicht op de foerageerplaats van ganzen.

Daarnaast heeft de uitbreiding van Assen honderden hectares foerageergebied opgeslokt en komt in het overgebleven landbouwgebied meer publiek. De toename van recreatie zien we in Veenhuizen en Appelscha. Door de aanleg van bruggetjes en betonnen fietspaden is het foerageergebied verder versnipperd. Rond het FochteloŽrveen zijn tientallen parkeerplekjes ontstaan. Wandelaars, onderzoekers, (auto)vogelaars, fotografen, personen met metaaldetector, mountainbikers, motorcrossers, autocrossers, enzovoort gebruiken het landbouwgebied of gaan over de akkers.

Verder zijn de landbewerkingen op een aantal akkers toegenomen, onder andere door de opkomst van de bloementeelt. Ook het waterschap doorkruist de akkers in het landbouwgebied en op de overgang met het natuurgebied.

Kortom, het aantal gebruikers in het foerageergebied is afgelopen decennia enorm toegenomen.  


Prachtige groep van voornamelijk kleine zwanen op het ijs in het Compagnonsveld, 2011

Rust op foerageerplaats en slaapplaats is de oplossing
Door 25 jaar te tellen op de foerageer- en slaapplaats en het terreingebruik en de slaaptrek en gedrag in kaart te brengen, zie je het effect van veranderingen in het veengebied en is het mogelijk om verbanden te leggen en oplossingen aan te dragen.

Zwanen, maar ook toendrarietganzen en kraanvogels, slapen in het hoogveen en zoeken oogstresten op de akkers die eraan grenzen. Het landbouwgebied maakt onderdeel uit van het leefgebied van de wintervogels. Rond het wetland FochteloŽrveen moet meer rust komen om de negatieve trend van winterzwanen om te buigen.

Het aanwijzen van rustgebieden zonder activiteiten van mensen, is nodig en zal ook positief uitwerken op toendrarietgans en kraanvogel. Besloten landschap met boomwallen en vooral akkers met oogstresten, scheppen de beste voorwaarden.

Het zagen en snoeien heeft een vlucht genomen. Vrijwel alle dichte opslag langs de doorgaande wegen is in de laatste jaren verdwenen. Dichte boomwallen worden gekapt of verdwijnen geleidelijk uit het landschap, terwijl ze belangrijk zijn voor veel dieren en zichtdekking bieden aan zwanen, ganzen en kraanvogels. Verstoring kan worden teruggedrongen met dicht struweel langs paden en wegen.

Advies: herstel de boomwallen, laat rietkragen staan in sloten op plaatsen die van belang zijn voor wintervogels, maar ook langs de doorgaande wegen tot een hoogte van 2-5 meter. De verstoringafstand wordt dan kleiner en het oppervlakte aan rust- en foerageergebied groter.  


Voorbeeld met rustgebieden op geschikte locaties. Updates blijven nodig, omdat veranderingen in het foerageergebied met nieuwbouw, natuurontwikkeling, bloementeelt, etc. doorgaan.

Een en ander kan alleen worden bereikt door als beheerders en beleidsmakers constructief samen te werken met de boeren in en rond het hoogveengebied. Voor schade aan gewassen moet een vergoeding komen, zodat er begrip komt en blijft voor elkaar!   



delen






contact
tags
Bureau De Kraanvogel
FochteloŽrveen 10
8428 RR Fochteloo
0516-588589
Het Waait
Twelloseweg 10a
7439 AS Steenenkamer
0570-618989